Μπορούν το άγχος ή τα αθλήματα να επηρεάσουν την περίοδο ενός εφήβου;

Μπορούν το άγχος ή τα αθλήματα να επηρεάσουν την περίοδο μιας έφηβης; Η αυξημένη κορτιζόλη, που απελευθερώνεται κατά τη διάρκεια περιόδων σημαντικού στρες, καταστέλλει την ορμόνη απελευθέρωσης γοναδοτροπίνης, το σήμα από τον εγκέφαλο που ξεκινά την ορμονική αλληλουχία που οδηγεί στην ωορρηξία (Nakamura et al., 2008). Δεδομένου ότι ο χρόνος της ωορρηξίας καθορίζει πότε θα έρθει η επόμενη περίοδος, το παρατεταμένο στρες, είτε ακαδημαϊκό, κοινωνικό είτε συναισθηματικό, μπορεί να καθυστερήσει ή, σε πιο ακραίες περιπτώσεις, να σταματήσει εντελώς την περίοδο.

Οι περίοδοι εξετάσεων, οι οικογενειακές συγκρούσεις ή οι σημαντικές μεταβατικές περιόδους, όπως η αλλαγή σχολείου, έχουν συσχετιστεί με την ακανόνιστη έμμηνο ρύση στις εφήβους. Το αποτέλεσμα είναι γενικά προσωρινό, με τους κύκλους να επιστρέφουν στο προηγούμενο πρότυπο μόλις περάσει η αγχωτική περίοδος, αν και ορισμένοι έφηβοι βιώνουν επίμονη ακανόνιστη έμμηνο ρύση για έναν ή δύο κύκλους μετά.

Η έντονη αθλητική προπόνηση, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με ανεπαρκή πρόσληψη θερμίδων για την υποστήριξη τόσο του προπονητικού φορτίου όσο και των φυσιολογικών σωματικών λειτουργιών, μπορεί να προκαλέσει μια κατάσταση που οι ερευνητές ονομάζουν σχετική ενεργειακή ανεπάρκεια στον αθλητισμό (Mountjoy et al., 2018). Αυτή η κατάσταση διαταράσσει την ορμονική σηματοδότηση που απαιτείται για την ωορρηξία, με αποτέλεσμα συχνά καθυστερημένες περιόδους, πολύ ακανόνιστους κύκλους ή πλήρη απουσία περιόδων, που ονομάζεται αμηνόρροια. Τα αθλήματα που δίνουν έμφαση στη λεπτότητα ή σε μια συγκεκριμένη σύνθεση σώματος, συμπεριλαμβανομένης της γυμναστικής, του τρεξίματος μεγάλων αποστάσεων, του μπαλέτου και του καλλιτεχνικού πατινάζ, παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά αυτού του μοτίβου από τα αθλήματα χωρίς τέτοια έμφαση. Το υποκείμενο πρόβλημα είναι το ενεργειακό έλλειμμα σε σχέση με τις απαιτήσεις της προπόνησης και όχι με την ίδια την άσκηση, που σημαίνει ότι δύο αθλήτριες με πανομοιότυπα προπονητικά φορτία αλλά διαφορετική θερμιδική πρόσληψη μπορούν να βιώσουν πολύ διαφορετικά αποτελέσματα εμμήνου ρύσεως.

Η απώλεια περιόδου σε μια αθλήτρια δεν είναι απλώς ένα αισθητικό ή ενοχλητικό σύμπτωμα. Τα οιστρογόνα παίζουν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της οστικής πυκνότητας και τα χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων που προκύπτουν από την έλλειψη ωορρηξίας μπορούν να συμβάλουν στη μειωμένη οστική πυκνότητα και στον αυξημένο κίνδυνο κατάγματος κόπωσης, ιδιαίτερα ανησυχητικά κατά την εφηβεία, όταν η μέγιστη οστική μάζα βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης.

Μια μεμονωμένη απώλεια ή καθυστέρηση περιόδου μετά από έναν ιδιαίτερα αγχωτικό μήνα, όπως οι τελικές εξετάσεις, γενικά υποχωρεί χωρίς παρέμβαση μόλις περάσει ο παράγοντας στρες. Ένα μοτίβο απώλειας περιόδου που εκτείνεται σε τρεις μήνες ή περισσότερο, ιδιαίτερα σε μια έφηβη που συμμετέχει σε εντατική αθλητική προπόνηση, δικαιολογεί αξιολόγηση, καθώς μπορεί να υποδηλώνει ενεργειακό έλλειμμα που απαιτεί προσαρμογή στο προπονητικό φορτίο, την θερμιδική πρόσληψη ή και τα δύο.

Για την ακανόνιστη ρουτίνα που σχετίζεται με το άγχος, η άμεση αντιμετώπιση της πηγής του άγχους, μαζί με την εξασφάλιση επαρκούς ύπνου, τείνει να υποστηρίζει την επιστροφή σε πιο τακτικούς κύκλους με την πάροδο του χρόνου. Για τους αθλητές, η συνεργασία με έναν αθλητίατρο ή έναν διαιτολόγο που είναι εξοικειωμένος με τις ανάγκες των νεαρών αθλητών μπορεί να βοηθήσει στον προσδιορισμό του κατά πόσον η θερμιδική πρόσληψη είναι επαρκής σε σχέση με τις απαιτήσεις της προπόνησης, καθώς η ασφαλής επανέναρξη των περιόδων συχνά απαιτεί αύξηση της διαθέσιμης ενέργειας αντί για μείωση μόνο της προπόνησης.

Ναι. Το σημαντικό οξύ στρες μπορεί να καταστείλει την ωορρηξία αρκετά ώστε να καθυστερήσει την επόμενη περίοδο κατά μία έως δύο εβδομάδες ή περιστασιακά περισσότερο, η οποία γενικά υποχωρεί μόλις περάσει ο στρεσογόνος παράγοντας. Γιατί ορισμένες νεαρές αθλήτριες σταματούν εντελώς να έχουν περίοδο;

Ένα ενεργειακό έλλειμμα, όπου η θερμιδική πρόσληψη δεν ανταποκρίνεται στις συνδυασμένες απαιτήσεις της προπόνησης και της φυσιολογικής σωματικής λειτουργίας, μπορεί να καταστείλει τα ορμονικά σήματα που απαιτούνται για την ωορρηξία, οδηγώντας σε σπάνιες ή απούσες περιόδους.

Ναι. Πέρα από την ίδια την καθυστέρηση της περιόδου, τα χαμηλά οιστρογόνα που προκύπτουν από την έλλειψη ωορρηξίας μπορούν να επηρεάσουν την οστική πυκνότητα κατά τη διάρκεια μιας κρίσιμης περιόδου ανάπτυξης των οστών, καθιστώντας την αξιολόγηση χρήσιμη και όχι κάτι που πρέπει να απορριφθεί ως μια φυσιολογική παρενέργεια της προπόνησης.

Το στρες και η χαμηλή διαθεσιμότητα ενέργειας μπορούν να επηρεάσουν την ωορρηξία και την περίοδο. Οι επίμονες χαμένες περίοδοι δεν πρέπει απλώς να αγνοούνται.