Kunnen stress of sport de menstruatiecyclus van een tiener beïnvloeden?

Kan stress of sport de menstruatiecyclus van een tiener beïnvloeden? Een verhoogd cortisolgehalte, dat vrijkomt tijdens perioden van aanzienlijke stress, onderdrukt het gonadotropine-releasing hormoon (GnRH), het signaal vanuit de hersenen dat de hormonale cascade in gang zet die tot de ovulatie leidt (Nakamura et al., 2008). Omdat het tijdstip van de ovulatie bepaalt wanneer de volgende menstruatie begint, kan aanhoudende stress, of deze nu academisch, sociaal of emotioneel van aard is, de menstruatie vertragen of in extremere gevallen zelfs volledig stoppen.

Examenperiodes, familieconflicten of belangrijke levensveranderingen zoals een schoolwissel worden allemaal in verband gebracht met onregelmatige menstruatie bij tieners. Het effect is over het algemeen tijdelijk, waarbij de cyclus terugkeert naar het normale patroon zodra de stressvolle periode voorbij is, hoewel sommige tieners nog een of twee cycli daarna last hebben van onregelmatige menstruatie.

Intensieve sporttraining, met name in combinatie met een onvoldoende calorie-inname om zowel de trainingsbelasting als de normale lichaamsfuncties te ondersteunen, kan leiden tot een aandoening die onderzoekers 'relatief energietekort in de sport' noemen (Mountjoy et al., 2018). Deze aandoening verstoort de hormonale signalering die nodig is voor de ovulatie, wat vaak resulteert in een vertraagde menstruatie, een zeer onregelmatige cyclus of het volledig uitblijven van de menstruatie, ook wel amenorroe genoemd. Sporten die de nadruk leggen op een slank figuur of een specifieke lichaamssamenstelling, zoals gymnastiek, langeafstandslopen, ballet en kunstschaatsen, vertonen een hoger percentage van dit patroon dan sporten zonder een dergelijke nadruk. Het onderliggende probleem is een energietekort ten opzichte van de trainingsbehoeften, en niet zozeer ten opzichte van de training zelf. Dit betekent dat twee atleten met een identieke trainingsbelasting maar een verschillende calorie-inname zeer verschillende menstruatiepatronen kunnen ervaren.

Een gemiste menstruatie bij een atleet is niet zomaar een cosmetisch of ongemakkelijk symptoom. Oestrogeen speelt een belangrijke rol bij het behoud van botdichtheid, en lage oestrogeenwaarden als gevolg van een gebrek aan ovulatie kunnen bijdragen aan een verminderde botmineraaldichtheid en een verhoogd risico op stressfracturen. Dit is met name zorgwekkend tijdens de tienerjaren, wanneer de maximale botmassa nog wordt opgebouwd.

Het onderscheiden van tijdelijke stresseffecten van een patroon op de langere termijn.

Een enkele gemiste of vertraagde menstruatie na een bijzonder stressvolle maand, zoals eindexamens, lost zich over het algemeen vanzelf op zodra de stressfactor verdwijnt. Een patroon van gemiste menstruaties gedurende drie maanden of langer, met name bij een tiener die intensief sport, vereist echter onderzoek. Dit kan namelijk wijzen op een energietekort dat aanpassing van de trainingsbelasting, de calorie-inname of beide noodzakelijk maakt.

Bij stressgerelateerde onregelmatigheden helpt het aanpakken van de bron van de stress, in combinatie met voldoende slaap, doorgaans om na verloop van tijd een regelmatiger ritme te bereiken. Voor sporters kan samenwerking met een sportarts of een geregistreerd diëtist die bekend is met de behoeften van jonge atleten, helpen bepalen of de calorie-inname voldoende is in verhouding tot de trainingsbelasting. Het veilig hervatten van de menstruatie vereist immers vaak een verhoogde energiebeschikbaarheid in plaats van alleen een vermindering van de training.

Ja. Ernstige acute stress kan de ovulatie zodanig onderdrukken dat de volgende menstruatie met één tot twee weken, of soms zelfs langer, wordt uitgesteld. Dit verdwijnt meestal vanzelf zodra de stressfactor is verdwenen. Waarom stoppen sommige jonge atleten helemaal met menstrueren?

Een energietekort, waarbij de calorie-inname niet voldoet aan de gecombineerde behoeften van training en normale lichaamsfuncties, kan de hormonale signalen die nodig zijn voor de ovulatie onderdrukken, wat kan leiden tot onregelmatige of uitblijvende menstruaties.

Ja. Los van de gemiste menstruatie zelf, kan een laag oestrogeengehalte als gevolg van een gebrek aan ovulatie de botdichtheid beïnvloeden tijdens een cruciale periode van botontwikkeling. Daarom is een onderzoek zinvol in plaats van het af te doen als een normaal bijeffect van training.

Stress en een laag energieniveau kunnen de ovulatie en menstruatie beïnvloeden. Het is belangrijk om aanhoudend uitblijven van de menstruatie niet te negeren.